ارسال رایگان با پست پیشتاز برای سفارشهای بالای ۱٫۵ میلیون تومان
ارسال رایگان با پست پیشتاز برای سفارشهای بالای ۱٫۵ میلیون تومان
ادویههای طبع گرم در طب سنتی ایران کداماند؟ دارچین، زنجبیل، هل، میخک، جوز هندی، زیره و گلپر را بشناسید و کاربردشان در غذا و نوشیدنی زمستان را ببینید.
وقتی هوا سرد میشود، آشپزخانههای ایرانی بوی دیگری میگیرند: بوی دارچین روی شلهزرد، هل در قوری چای و زنجبیل در دمنوش عصرانه. این عطرها برای ما فقط طعم نیستند؛ در فرهنگ غذایی ایران، ریشه در نگاهی قدیمی به «طبع» خوراکیها دارند. در این راهنما با ادویههای طبع گرم از دید طب سنتی ایران آشنا میشویم، میبینیم هر کدام در غذا و نوشیدنی زمستانی چه جایی دارند و چطور میشود سفرهٔ یلدا را که پر از خوراکیهای سرد است، با چند ادویهٔ گرم متعادل کرد.
در طب سنتی ایران، خوراکیها بر اساس اثری که تصور میشود بر بدن دارند به «گرم» و «سرد» و همچنین «تر» و «خشک» تقسیم میشوند. این دستهبندی بخشی از یک سنت قدیمی و یک باور فرهنگی است که هنوز در آشپزی خانگی ما زنده است؛ همان چیزی که باعث میشود مادربزرگ کنار ماست، کمی نعناع خشک بریزد یا کنار خرما، گردو بگذارد.
باید روشن بگوییم: «طبع» مفهومی از طب سنتی است و این مطلب توصیهٔ پزشکی نیست. ادویهها در این نوشته بهعنوان چاشنی آشپزی و از دید سنت غذایی ایران معرفی میشوند. اگر بیماری خاصی دارید، باردار هستید یا دارو مصرف میکنید، دربارهٔ مصرف زیاد هر ادویهای با پزشک مشورت کنید.
با این مقدمه، ادویههای طبع گرم را مرور کنیم؛ ادویههایی که در طب سنتی ایران معمولاً «گرم» شمرده میشوند و از قدیم در غذاهای زمستانی پررنگتر بودهاند.
دارچین شاید آشناترین ادویهٔ زمستانی ایرانی باشد. در طب سنتی ایران، دارچین گرم و خشک دانسته میشود. عطر شیرین و چوبیاش هم در غذاهای شیرین جا دارد و هم در خورشها.
کاربرد در زمستان و یلدا:
پودر دارچین برای پاشیدن روی دسر و چوب دارچین برای دم کردن مناسبتر است. برای آشنایی بیشتر، راهنمای دارچین قلم را ببینید.
زنجبیل طعمی تند، گرم و کمی لیمویی دارد. در طب سنتی ایران از ادویههای گرم و خشک به شمار میرود و در بسیاری از فرهنگها در نوشیدنیهای زمستانی جای ثابتی دارد.
کاربرد در زمستان و یلدا:
زنجبیل را کم شروع کنید؛ طعمش در دمنوش زود غالب میشود. راهنمای زنجبیل جزئیات بیشتری دربارهٔ انواع و کاربردهایش دارد.
هل با عطر گرم و کمی خنکنمایش، ادویهٔ مهمانیهای ایرانی است. در طب سنتی ایران معمولاً گرم و خشک دانسته میشود.
کاربرد در زمستان و یلدا:
هل سبز را بهتر است کامل بخرید و همان لحظهٔ مصرف بکوبید؛ عطرش بعد از آسیاب شدن زود میپرد.
میخک عطری قوی، تند و کمی شیرین دارد و در طب سنتی ایران از ادویههای گرم و خشک است. مقدار کمی از آن کافی است.
کاربرد در زمستان و یلدا:
میخک زیاد، طعم را تلخ و دارویی میکند. معمولاً یک پنس برای یک قابلمهٔ غذا کافی است.
جوز هندی عطر گرم، شیرین و کمی فلفلی دارد. در طب سنتی ایران آن را گرم و خشک میدانند. این ادویه را باید خیلی کم مصرف کرد؛ مقدار زیادش نهتنها طعم را خراب میکند، بلکه توصیه نمیشود.
کاربرد در زمستان و یلدا:
جوز هندی را بهتر است درسته نگه دارید و هر بار به اندازهٔ یک نوک قاشق رنده کنید.
زیره سبز طعمی گرم و خاکی دارد و در طب سنتی ایران گرم و خشک دانسته میشود. بیشتر از آنکه در شیرینیها باشد، در غذاهای اصلی دیده میشود.
کاربرد در زمستان و یلدا:
بو دادن کوتاه زیره در تابهٔ خشک، عطرش را چند برابر میکند.
گلپر عطر تند و خاکی خاصی دارد که برای ما ایرانیها با انار و یلدا گره خورده است. در طب سنتی ایران، گلپر گرم و خشک شمرده میشود و شاید به همین دلیل همیشه کنار انار، که از میوههای سرد شمرده میشود، نشسته است.
کاربرد در زمستان و یلدا:
پودر گلپر را تازه بخرید و دربسته نگه دارید؛ عطرش با ماندن کمرنگ میشود. راهنمای گلپر کاربردهای بیشتری را مرور میکند.
ادویهها و گیاهان دیگری هم در طب سنتی ایران گرم دانسته میشوند و در آشپزی زمستانی کاربرد دارند:
نوشیدنیها سادهترین راه برای وارد کردن ادویههای گرم به روزهای سرد هستند. چند ترکیب آشنا:
۱. چای دارچین و هل: یک تکه دارچین قلم و دو دانه هل کوبیده در قوری چای. ۲. دمنوش زنجبیل و دارچین: چند برش یا کمی پودر زنجبیل با یک چوب دارچین، ده دقیقه دم بکشد؛ با عسل شیرین کنید. ۳. شیر گرم ادویهای: شیر را با کمی دارچین، یک دانه هل و یک ذره جوز هندی گرم کنید. ۴. ماسالا چای: ترکیب دارچین، زنجبیل، هل، میخک و فلفل سیاه با چای و شیر؛ دستور کامل ماسالا چای را ببینید. ۵. دمنوش گل محمدی: چند غنچهٔ گل محمدی با کمی هل، برای یک عطر لطیفتر.
ایدههای بیشتر را در دمنوشهای شب یلدا جمع کردهایم. اگر دمنوش را زیاد درست میکنید، پک چاشنی چای و دمنوش هم انتخاب راحتی است.
سفرهٔ یلدا پر از خوراکیهایی است که در طب سنتی ایران «سرد» دانسته میشوند: هندوانه سرد و تر شمرده میشود و انار، بهخصوص انار ترش، هم در دستهٔ سردها قرار میگیرد. بسیاری از خانوادهها از قدیم سعی کردهاند کنار این خوراکیها، چیزی با طبع گرم هم بگذارند. این همان منطق «تعادل» در آشپزی سنتی است، و چه به آن باور داشته باشید و چه نه، نتیجهاش سفرهای متنوعتر و خوشطعمتر است.
چند راه ساده برای این تعادل:
اگر میخواهید ادویههای اصلی این شب را یکجا داشته باشید، پک شب یلدا گلپر، پودر دارچین، دارچین قلم، هل، غنچهٔ گل محمدی و زنجبیل را کنار هم دارد؛ تقریباً همهٔ ادویههای طبع گرمی که برای انار، دسر و دمنوش یلدا لازم دارید. همهٔ پیشنهادهای مناسبتی را هم در صفحهٔ شب یلدا ببینید و برای آداب و رسوم این شب، راهنمای شب یلدا را بخوانید. اگر بقیهٔ ادویههای دارچینی را میخواهید، دستهبندی دارچین را ببینید.
در طب سنتی ایران، دارچین، زنجبیل، هل، میخک، جوز هندی، زیره، گلپر، آویشن و رازیانه از ادویههایی هستند که معمولاً گرم دانسته میشوند.
در طب سنتی ایران انار از خوراکیهای سرد و گلپر از ادویههای گرم شمرده میشود و این ترکیب از قدیم برای تعادل طبع رایج بوده است. جدا از این باور، طعم این دو هم بسیار خوب با هم جور است.
این مطلب توصیهٔ پزشکی نیست. نوشیدنی گرمِ ادویهدار در روز سرد حس خوبی میدهد، اما برای درمان بیماری به پزشک مراجعه کنید.
دارچین قلم و هل رایجترین انتخابها هستند. اگر طعم تندتر دوست دارید، کمی زنجبیل یا یک دانه میخک اضافه کنید.
خیلی کم؛ در حد یک ذره رندهشده برای یک لیوان شیر یا یک ظرف دسر. جوز هندی در مقدار زیاد توصیه نمیشود.
ادویههای طبع گرم، از دارچین و زنجبیل تا هل و گلپر، بخشی از حافظهٔ غذایی زمستان ایرانیاند. در طب سنتی ایران این ادویهها گرم دانسته میشوند و از قدیم کنار خوراکیهای سرد سفرهٔ یلدا، مثل انار و هندوانه، نشستهاند. چه به این باور قدیمی تکیه کنید و چه فقط عاشق عطرشان باشید، چند ادویهٔ تازه و درستمصرفشده کافی است تا بلندترین شب سال گرمتر و خوشبوتر شود.
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است. اولین نفری باشید که نظرش را مینویسد.