ارسال رایگان با پست پیشتاز برای سفارشهای بالای ۱٫۵ میلیون تومان
ارسال رایگان با پست پیشتاز برای سفارشهای بالای ۱٫۵ میلیون تومان
در طب سنتی ایران خرما، گردو و عسل از خوراکیهای گرم شمرده میشوند. نشانههای گرمی کردن، دمنوشها و چاشنیهای خنک و مصلح غذاهای گرم را بخوانید.
یک بشقاب خرما و گردو در عصر تابستان، چند استکان چای پررنگ پشت سر هم یا یک کاسه غذای تند و پرادویه؛ و فردایش جوشی که روی صورت پیدا شده و کسی که با اطمینان میگوید: «گرمی کردی!» این جمله هم مثل «سردی کردن» از طب سنتی ایران به زبان روزمرهٔ ما رسیده است. پاسخ سنتیاش هم آشناست: یک لیوان شربت خاکشیر، کمی سکنجبین یا یک کاسه ماست و خیار. در این راهنما میخوانید «گرمی کردن» در نگاه حکمای قدیم یعنی چه، چه نشانههایی به آن نسبت داده میشد، کدام دمنوشها و چاشنیها در این سنت «خنک» یا سرد شمرده میشوند و چه وقت باید به پزشک مراجعه کرد.
در طب سنتی ایران، هر خوراکی طبعی دارد که با چهار کیفیت گرم، سرد، تر و خشک توصیف میشود و هر آدم هم مزاجی دارد که ترکیبی از همین کیفیتهاست. حکمای قدیم سلامتی را در اعتدال مزاج میدیدند و هر غذایی را که آن را به یک سو متمایل کند، با غذایی از سوی مخالف متعادل میکردند. این اصل در قانون ابنسینا و ذخیرهٔ خوارزمشاهی اسماعیل جرجانی، از پایههای شناخت بدن و تدبیر غذاست. توضیح کامل این چهار کیفیت را در راهنمای طب سنتی و ادویهها آوردهایم.
«گرمی کردن» در این چارچوب یعنی حالتی که پس از خوردن غذاهای گرم یا زیادهروی در آنها احساس میشود و به غلبهٔ موقت گرمی بر مزاج نسبت داده میشد. اینجا هم «گرم» به دمای غذا ربطی ندارد: یک بستنی خنکِ پر از شکلات و گردو ممکن است در این نگاه گرم باشد و یک فنجان دمنوش داغ چای ترش، سرد.
واکنش آدمها هم یکسان نیست. طبق همین سنت، کسی که مزاج گرمتری دارد با چند دانه خرما «گرمی میکند» و کسی که مزاج سرد دارد ممکن است اصلاً چیزی حس نکند. اگر میخواهید با نشانههای سنتی مزاج خودتان آشنا شوید، مطلب مزاجشناسی را ببینید.
اینها حالتهایی است که در فرهنگ و طب سنتی ما معمولاً به گرمی کردن نسبت داده میشود. فهرست زیر برای شناخت یک تعبیر فرهنگی است، نه برای تشخیص بیماری:
دقت کنید که بسیاری از این نشانهها میتوانند علتهای پزشکی کاملاً متفاوتی داشته باشند. تبخال یک عفونت ویروسی است، جوشهای مکرر ممکن است ریشهٔ هورمونی داشته باشند و خارش و کهیر میتواند نشانهٔ حساسیت باشد. اگر این حالتها تکرار میشود یا شدید است، آن را فقط به «گرمی» نسبت ندهید.
در سنت غذایی ایرانی، برخی خوراکیها به گرمی شهرت دارند و کسانی که زود گرمی میکنند، در خوردنشان احتیاط بیشتری میکردند:
بیشتر ادویههایی که در آشپزخانه داریم هم در طب سنتی گرم و خشکاند. این به معنی کنار گذاشتنشان نیست؛ فقط کسی که مزاج گرم دارد، بهتر است آنها را به اندازه و همراه با یک خوراکی خنک مصرف کند. طبع خوراکیهای رایج دیگر را در مطلب طبع غذاها ببینید.
در آشپزی ایرانی، ترشیها و چاشنیهای ترشمزه همان کاری را میکنند که ادویههای گرم برای غذاهای سرد: تعادل. اینها چند نمونه از محصولات چاشنو هستند که در طب سنتی سرد شمرده میشوند:
زرشک سرد و خشک است و در سنت ما همراه مرغ، زرشکپلو و غذاهای پرادویه میآید. ترشی دلنشین آن، سنگینی و گرمی غذا را در این نگاه تعدیل میکند.
خاکشیر و تخم شربتی هر دو در طب سنتی سرد و تر شمرده میشوند و از قدیمیترین نوشیدنیهای تابستانی ایرانیاند. خاکشیر را معمولاً پیش از مصرف میشویند و در آب خنک یا شربت خیس میکنند تا لعاب بیندازد؛ تخم شربتی هم با کمی گلاب یا آب لیمو، شربتی سبک و خوشبافت میسازد.
یک نکته: سماق ترشمزه هم همراه همیشگی کباب است، اما چون در فهرست محصولات ما طبعی برایش ثبت نشده، اینجا دربارهٔ طبعش حکمی نمیدهیم.
در فهرست چای و دمنوش چاشنو هم چند دمنوش هست که در طب سنتی سرد یا مایل به سردی شمرده میشوند:
این دمنوشها نوشیدنیاند، نه دارو؛ آنها را گاهبهگاه و در کنار رژیم متعادل بنوشید.
«مصلح» در طب سنتی خوراکی یا چاشنیای است که اثر نامطلوب یک غذا را تعدیل میکند. کتابهایی مثل مخزنالادویهٔ عقیلی خراسانی و تحفهٔ حکیم مؤمن کنار معرفی هر ماده، طبع و مصلح آن را هم آوردهاند. سفرهٔ ایرانی پر از همین جفتهاست:
جفتهای بیشتر را در مطلب مصلح غذا کنار هم گذاشتهایم.
طب سنتی یک چارچوب فرهنگی و تجربی برای انتخاب غذاست و جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیست. اگر بیماری زمینهای دارید، باردار هستید، شیر میدهید یا دارو مصرف میکنید، پیش از مصرف مرتب هر دمنوش یا دانهٔ گیاهی با پزشک خود مشورت کنید. همچنین اگر جوشها یا تبخال مکرر است، خارش و کهیر دارید، تب، سردرد شدید یا سوزش معدهٔ ماندگار دارید یا حالتتان پس از چند روز بهتر نمیشود، به پزشک مراجعه کنید.
خیر. «گرمی کردن» تعبیری از طب سنتی برای حسها و نشانههایی است که پس از غذاهای گرم به آن نسبت داده میشود. اگر علائم شدید یا تکراری است، علت آن باید از نظر پزشکی بررسی شود.
چون در این سنت «طبع» به اثر خوراکی بر بدن اشاره دارد، نه به دمای آن. چای ترش، داغ یا سرد، سرد و خشک شمرده میشود.
نه. تبخال عفونتی ویروسی است و در شرایطی مثل خستگی، استرس یا آفتابخوردگی فعال میشود. نسبت دادنش به گرمی، باوری عامیانه است؛ اگر مکرر است با پزشک مشورت کنید.
بهطور سنتی خاکشیر را میشویند و در آب خنک یا شربت خیس میکنند تا لعاب بیندازد. آن را خشک و بدون آب نخورید و در مصرفش هم اعتدال را نگه دارید.
نه. در این سنت، ادویه حذف نمیشود؛ بلکه به اندازه و همراه با یک خوراکی خنک مصرف میشود تا غذا متعادل بماند.
گرمی کردن در طب سنتی ایران به حالتی گفته میشود که پس از خوردن زیاد خوراکیهای گرم، مثل خرما، گردو، شیرینی و غذاهای تند، با نشانههایی چون جوش، تشنگی، سردرد یا بیقراری همراه است. راه سنتی پیشگیری، حذف این غذاها نیست، بلکه همراه کردنشان با مصلح مناسب است: زرشک کنار مرغ، لیمو عمانی در خورش، دوغ و سماق کنار کباب و شربت خاکشیر در روزهای گرم. با این حال، اگر نشانهها جدی یا تکراری است، جای آن پیش پزشک است.
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است. اولین نفری باشید که نظرش را مینویسد.