خاکشیر

خاکشیر (Descurainia sophia) گیاهی یک‌ساله از خانواده شب‌بو است که در مناطق معتدل ایران، آسیای میانه و اروپا می‌روید. دانه‌های ریز و بیضی‌شکل آن به رنگ قهوه‌ای مایل به نارنجی دیده می‌شوند و در تماس با آب، لایه‌ای ژلاتینی و شفاف به دور خود می‌گیرند که ویژگی منحصربه‌فرد این دانه است.

از دیرباز در طب سنتی ایران، خاکشیر به‌عنوان دانه‌ای «سرد و تر» شناخته شده و به‌طور سنتی گفته می‌شود که خاصیت خنک‌کنندگی دارد. همچنین در منابع طب سنتی به کاربرد آن برای آرامش‌بخشی و کمک به هضم اشاره شده است. این دانه فاقد طعم یا عطر تند است و همین سادگی، آن را به ترکیبی ایده‌آل در انواع نوشیدنی‌های سنتی و دسرها تبدیل کرده است.

معروف‌ترین کاربرد خاکشیر، تهیه شربت خاکشیر است: کافی است دانه‌ها را چند دقیقه در آب خیس کنید تا پف کنند، سپس با آب خنک، شکر یا شیره، و چند قطره گلاب سرو کنید. این نوشیدنی سنتی در ماه رمضان و روزهای گرم تابستان بسیار رایج است.

خاکشیر را همچنین می‌توان به فالوده، شیرخشت و سایر شربت‌های سنتی افزود تا بافتی لطیف‌تر و جذاب‌تر به نوشیدنی بدهد. در برخی دسرهای محلی نیز به‌عنوان تزیین یا ترکیب بافتی استفاده می‌شود.