پونه

پونه (Mentha pulegium) گیاهی معطر از خانواده نعناعیان (Lamiaceae) است که در مناطق کوهستانی و مرطوب ایران، اروپای جنوبی و شمال آفریقا می‌روید. برگ‌های ریز و کرک‌دار آن رایحه‌ای تیز، کمی تلخ و با طعمی قوی‌تر از نعناع معمولی دارند؛ به همین دلیل در آشپزی ایرانی با احتیاط و به مقدار کم به کار می‌رود تا طعم غذا را زیر نگیرد. در طب سنتی ایران، پونه به‌طور سنتی برای تسکین نفخ، کمک به هضم، و کاهش احساس تهوع شناخته شده است. به‌طور سنتی گفته می‌شود دم‌نوش برگ خشک آن برای دستگاه گوارش حالتی آرام‌بخش دارد. عطر تند این گیاه عمدتاً از ترکیبات فرّار اسانس آن، به‌ویژه پولگون و منتون، می‌آید، و ترکیبات فنولی موجود در آن نیز با خاصیت آنتی‌اکسیدانی همراه دانسته شده‌اند.

پونه خشک در آشپزی ایرانی بیشتر به‌عنوان چاشنی پایانی شناخته می‌شود. پاشیدن مقدار کمی از آن روی ماست چکیده یا دوغ خانگی، طعم تازه و کوهستانی به نوشیدنی می‌دهد. در آش رشته، آش ترخینه و آش دوغ، پونه خشک در دقایق آخر پخت اضافه می‌شود تا عطرش محفوظ بماند. ترکیب پونه با کشک و سیر داغ یکی از کلاسیک‌ترین جفت‌های چاشنی ایرانی است. در آشپزی مدیترانه‌ای نیز از پونه برای طعم‌دهی به سوسیس‌های گیاهی و مارینادها استفاده می‌شود. برای نگهداری، پونه خشک را در ظرفی دربسته، دور از نور مستقیم خورشید و رطوبت، در دمای محیط نگه دارید. از قرار دادن آن در مجاورت گرما (کنار اجاق) پرهیز کنید تا عطر آن حفظ شود. عمر مفید آن در شرایط مناسب تا یک سال است.