دمنوش سپر زمستان؛ ترکیب پونه و زنجبیل برای روزهای سرد و طرز دم کردن
پنج گیاه و میوهٔ خشک، بدون کافئین و با طبع گرم و خشک؛ با نقش هر جزء دمنوش سپر زمستان، دم کردن ۱۲ تا ۱۵ دقیقهای و احتیاطهای آن آشنا شوید.
هوا که سرد میشود و دود و غبار روی شهر مینشیند، خیلی از ما بیاختیار سراغ همان جوشاندهای میرویم که مادربزرگها دم میکردند؛ نوشیدنی گرمی که گلو را گرم نگه میداشت اما معمولاً تلخ و بدطعم بود. دمنوش سپر زمستان همان حالوهوا را دارد، با این تفاوت که تلخ نیست: پونه و زنجبیل گرمی و تندیاش را میسازند و سیب خشک و دارچین طعمش را نرم و دلچسب میکنند. در این راهنما میخوانید این ترکیب از چه ساخته شده، هر گیاه چه نقشی دارد، چطور درست دم میشود و چه کسانی باید در مصرفش احتیاط کنند.
پیشنهاد چاشنو: اگر دنبال نوشیدنی گرم و بدون کافئین برای روزهای سرد هستید، خرید دمنوش ترکیبی سپر زمستان از چاشنو؛ ترکیبی که بعد از ثبت سفارش، تازه مخلوط و بستهبندی میشود.
در ادامه اول با اجزای ترکیب آشنا میشویم، بعد سراغ طعم، نگاه طب سنتی و روش دمکردن میرویم و در پایان نکتههای نگهداری، احتیاطها و پرسشهای رایج را مرور میکنیم.
سپر زمستان یک دمنوش ترکیبی گیاهی است که از پنج جزء ساخته شده: سیب خشک، برگ پونه خشک، اسلایس لیمو عمانی، زنجبیل خشک و دارچین. هیچ چای سیاه یا سبزی در آن نیست و به همین دلیل کافئین ندارد. ترکیب بدون اسانس مصنوعی و بدون مواد نگهدارنده تهیه میشود و عطر و طعمش فقط از خود گیاهان و میوههای خشک میآید.
ایدهٔ این ترکیب ساده است: جوشاندههای قدیمی زمستانی معمولاً گرم و تند بودند، اما کمتر کسی از طعمشان لذت میبرد. در سپر زمستان، گیاهان گرم و تند کنار میوهٔ خشک و دارچین نشستهاند تا نتیجه نوشیدنیای باشد که با میل نوشیده شود، نه از سر ناچاری.
پونه ستون اصلی این ترکیب است. برگهای خشکش عطری خنک و تیز دارند که شبیه نعناع است اما تندتر و گیاهیتر. در طب سنتی ایران پونه از گیاهان آشنای فصل سرما بوده و بهطور سنتی برای گلو و دستگاه تنفس در روزهای سرد به کار میرفته است.
زنجبیل خشک
زنجبیل همان گرمای ماندگاری را میدهد که بعد از هر جرعه در گلو احساس میکنید. تندی زنجبیل خشک از زنجبیل تازه کمی گرمتر و عمیقتر است و در این ترکیب، شخصیت «زمستانی» دمنوش را میسازد.
اسلایس لیمو عمانی
حلقههای اسلایس لیمو عمانی ترشی ملایم و عطر مرکباتی میآورند. این ترشی کمک میکند تندی زنجبیل و تیزی پونه سنگین نشود و دمنوش طعمی شادابتر داشته باشد.
دارچین
دارچین با شیرینی چوبی و عطر گرمش، لبههای تند ترکیب را نرم میکند. دارچین از قدیم در نوشیدنیهای زمستانی ایرانی حضور داشته و عطرش حس گرما را بیشتر میکند.
سیب خشک
تکههای سیب خشک، همان میوهای که در چای سیب هم میشناسید، شیرینی طبیعی و طعم میوهای به فنجان میدهند. همین جزء است که سپر زمستان را از یک جوشاندهٔ تلخ به نوشیدنی دلچسب تبدیل میکند. اگر دوست دارید دربارهٔ خود این میوهٔ خشک بیشتر بدانید، راهنمای چای سیب را بخوانید.
طعم و حس
اولین چیزی که بعد از ریختن آب جوش حس میکنید، عطر پونه و دارچین است. در جرعهٔ اول، طعم تند و گرم زنجبیل غالب است، بعد ترشی مرکباتی لیمو عمانی میآید و در پایان شیرینی ملایم سیب در دهان میماند. رنگ دمنوش طلایی تا کهربایی است.
این دمنوش تلخ نیست و بیشتر افراد آن را بدون شیرینکننده هم مینوشند. اما اگر عسل دوست دارید، یک قاشق چایخوری عسل طبیعی طعم آن را خوشنوشتر و گردتر میکند.
سپر زمستان در طب سنتی
در طب سنتی ایران هر خوراک و نوشیدنی طبعی دارد و طبع دمنوش سپر زمستان گرم و خشک دانسته میشود. این جمعبندی از اجزای آن میآید: پونه، زنجبیل و دارچین در این نگاه گرم و خشکاند و همینها بخش غالب ترکیب را میسازند؛ لیمو عمانی هم با وجود طبع سرد، مقدارش آنقدر نیست که کفهٔ ترازو را برگرداند.
به همین دلیل این دمنوش را بیشتر نوشیدنی پاییز و زمستان میدانند. در طب سنتی، در فصل سرد و برای کسانی که مزاج سردتری دارند یا به قول قدیمیها «سردی کردهاند»، نوشیدنیهای گرم پیشنهاد میشد. اگر میخواهید بیشتر بدانید، مطلب ادویهها و دمنوشهای گرم برای زمستان را ببینید. در کتابهایی مثل مخزنالادویه هم از پونه، زنجبیل و دارچین بهعنوان داروهای گرم یاد شده است.
یادتان باشد این دمنوش یک نوشیدنی گیاهی است و جای دارو یا توصیهٔ پزشک را نمیگیرد. اگر بیمار هستید، باردارید یا دارو مصرف میکنید، پیش از مصرف مرتب آن با پزشک مشورت کنید.
طرز دم کردن درست
برخلاف گلهای لطیف، ریشهٔ زنجبیل و تکههای دارچین و سیب برای پسدادن طعم به زمان بیشتری نیاز دارند. روش پیشنهادی این است:
مقدار: برای یک لیوان (حدود ۲۵۰ میلیلیتر آب) یک قاشق غذاخوری پر از ترکیب بردارید.
قوری را گرم کنید: کمی آب داغ در قوری بچرخانید و خالی کنید.
آب جوش: ترکیب را در قوری بریزید و آب جوش را رویش اضافه کنید.
دمکردن: درِ قوری را ببندید و ۱۲ تا ۱۵ دقیقه صبر کنید تا دم بکشد. بستن در کمک میکند عطر پونه از دست نرود.
صافکردن: دمنوش را از صافی رد کنید و در فنجان بریزید.
عسل: اگر عسل دوست دارید، صبر کنید دمنوش ولرم شود و بعد یک قاشق چایخوری عسل طبیعی در فنجان حل کنید؛ عسل را در دمنوش خیلی داغ نریزید.
نکته: اگر طعم تندتری میخواهید، زمان دم را به حداکثر برسانید؛ اگر ملایمتر میپسندید، کمی آب بیشتر اضافه کنید. سپر زمستان نوشیدنی گرم است و ذات آن با فنجان داغ جور است؛ نسخهٔ سرد آن را پیشنهاد نمیکنیم.
بهترین زمان نوشیدن
بهترین زمان نوشیدن این دمنوش روزهای سرد پاییز و زمستان است، بهخصوص بعد از قرار گرفتن در هوای سرد یا آلوده؛ وقتی از بیرون برمیگردید و دنبال چیزی گرم برای دستها و گلو هستید. چون کافئین ندارد، میتوانید عصر و شب هم آن را جایگزین چای پررنگ کنید.
با چه بخوریم؟
سپر زمستان کنار خوراکیهای ساده و زمستانی خوب مینشیند:
با خرما یا کشمش: شیرینی طبیعی میوهٔ خشک با تندی زنجبیل جور است و نیازی به قند نمیماند.
با گردو و بادام: یک مشت مغز، کنار فنجان گرم، میانوعدهٔ کامل عصر زمستان است.
بعد از غذاهای سرد: در نگاه سنتی، نوشیدنی گرم بعد از غذاهایی مثل ماست یا ماهی، به تعادل وعده کمک میکند.
با نان و پنیر صبحانه: اگر صبحها چای نمیخورید، این دمنوش جایگزین گرم و بیکافئینی است.
برای دیدن بقیهٔ دمنوشها، سری به دستهٔ چای و دمنوش چاشنو بزنید.
هدیهٔ عضویت باشگاه چاشنو
۵۰٬۰۰۰ تومان اعتبار نقدی، فقط با ثبت شمارهٔ موبایل
به کیف پولت واریز میشود و موقع پرداخت از مبلغ سفارش کم میشود؛ بدون کد تخفیف و بدون هیچ تعهدی.
نگهداری
عطر پونه و دارچین به هوا و رطوبت حساس است. برای اینکه دمنوش تا آخرین قاشق تازه بماند:
پاکت زیپدار را بعد از هر بار مصرف ببندید تا هوا و بخار به ترکیب نرسد.
آن را در جای خشک، خنک و دور از نور مستقیم نگه دارید؛ نه کنار اجاق و کتری.
با قاشق خشک برش دارید؛ رطوبت باعث کلوخهشدن تکههای سیب و از دست رفتن عطر میشود.
احتیاطها
اجزای این ترکیب گیاهان آشنای آشپزخانهاند، اما چند نکته را جدی بگیرید:
داروهای رقیقکنندهٔ خون: زنجبیل و دارچین همراه داروهای رقیقکنندهٔ خون نیاز به مشورت با پزشک دارند. اگر چنین دارویی مصرف میکنید، پیش از نوشیدن مرتب این دمنوش با پزشکتان صحبت کنید.
بارداری: در دوران بارداری از مقدار معمول، یعنی یکی دو فنجان دمنوش معمولی، بیشتر نشود و بهتر است نظر پزشک را هم بپرسید. پونه را هرگز به شکل غلیظ یا روغن آن مصرف نکنید.
عسل و کودکان: عسل را به کودک زیر یک سال ندهید؛ اگر برای کودک دمنوش آماده میکنید، آن را بدون عسل سرو کنید.
تب و سرفهٔ طولانی: این دمنوش نوشیدنی است، نه درمان. اگر تب یا سرفه چند روز ادامه داشت، به پزشک مراجعه کنید.
معدهٔ حساس: به دلیل تندی زنجبیل، کسانی که معدهٔ حساس دارند بهتر است آن را ناشتا ننوشند.
سؤالات متداول
آیا دمنوش سپر زمستان کافئین دارد؟
خیر. این ترکیب فقط از سیب خشک، پونه، لیمو عمانی، زنجبیل و دارچین ساخته شده و کافئین ندارد؛ برای عصر و شب هم انتخاب مناسبی است.
طبع دمنوش سپر زمستان چیست؟
در طب سنتی طبع این ترکیب گرم و خشک دانسته میشود و به همین دلیل بیشتر نوشیدنی فصل سرد است.
چرا این دمنوش تلخ نیست؟
چون برخلاف جوشاندههای قدیمی، سیب خشک و دارچین در آن شیرینی و گرمای ملایم میآورند و ترشی لیمو عمانی هم تندی زنجبیل را متعادل میکند.
میشود آن را جوشاند؟
لازم نیست. دمکردن ۱۲ تا ۱۵ دقیقهای با آب جوش و درِ بسته طعم کافی میدهد. جوشاندن طولانی عطر پونه را میپراند.
چه چیزی میشود به آن اضافه کرد؟
عسل طبیعی، وقتی دمنوش ولرم شد، رایجترین افزودنی است. چند حلقهٔ بیشتر لیمو عمانی هم طعم مرکباتی را پررنگتر میکند.
جمعبندی
دمنوش سپر زمستان جوشاندهٔ مادربزرگهاست با طعمی امروزی: پونه و زنجبیل برای گرما، لیمو عمانی برای ترشی و عطر، دارچین و سیب برای نرمی و شیرینی. طبعش در طب سنتی گرم و خشک است، کافئین ندارد و بهترین جایش روزهای سرد و هوای آلوده است. یک قاشق غذاخوری را ۱۲ تا ۱۵ دقیقه دم کنید، عسل را در دمنوش ولرم بریزید و احتیاطهای داروهای رقیقکنندهٔ خون، بارداری و کودکان را فراموش نکنید.
منابع
مخزنالادویه — محمدحسین عقیلی خراسانی، قرن دوازدهم هجری قمری