چای ترش؛ خواص، طرز دم کردن گرم و سرد و احتیاطهای مصرف
یک قاشق چایخوری کاسبرگ چای ترش برای یک لیوان کافی است و بیش از ۷ دقیقه دم نمیخواهد. خواص سنتی، دم سرد تابستانی و احتیاطهای فشار خون را بخوانید.
رنگ یاقوتی و طعم ترش و خنکش را با هیچ دمنوش دیگری نمیشود اشتباه گرفت. چای ترش، که خیلیها آن را با نام «چای مکی» یا «چای قرمز» میشناسند، هم در زمستان بهصورت دمنوش داغ نوشیده میشود و هم در تابستان پایهٔ یکی از خوشرنگترین نوشیدنیهای خنک است. اگر میخواهید بدانید این دمنوش دقیقاً از چه گیاهی است، چطور دمش کنید که تلخ و بیش از حد ترش نشود و چه کسانی باید در مصرفش احتیاط کنند، این راهنما را تا آخر بخوانید.
پیشنهاد چاشنو: برای دمنوشی پررنگ و خوشطعم، کاسبرگهای کامل و سالم را انتخاب کنید؛ خرید چای ترش از چاشنو در بستهٔ ۱۰۰ گرمی با ارسال به سراسر ایران.
در ادامه ابتدا با خود گیاه آشنا میشویم، بعد سراغ خواص سنتی، روش دمکردن گرم و سرد و ترکیبهای خوب میرویم و در پایان نکتههای کیفیت، نگهداری و احتیاط را مرور میکنیم.
برخلاف اسمش، چای ترش هیچ ربطی به برگ چای ندارد و کافئین هم ندارد. آنچه دم میکنیم، کاسبرگهای خشکشدهٔ گیاه چای ترش با نام علمی Hibiscus sabdariffa است؛ گیاهی از خانوادهٔ پنیرک که در مناطق گرم و گرمسیری جهان کشت میشود و در ایران هم در مناطق گرم جنوب و جنوب شرقی کشور پرورش داده میشود.
بعد از ریختن گلبرگها، کاسبرگهای گوشتی و قرمز دور میوهٔ گیاه درشتتر میشوند. همین کاسبرگها را میچینند و خشک میکنند؛ بخشی که در بسته میبینید و ظاهری چرمی، چیندار و قرمز تیره دارد.
طعم ترش و رنگ قرمز پررنگ این دمنوش از دو گروه ترکیب میآید: اسیدهای آلی طبیعی که ترشی تند و دلپذیرش را میسازند و آنتوسیانینها که همان رنگدانههای قرمز و بنفش گیاهیاند. به همین دلیل حتی مقدار کمی از آن، یک قوری کامل را سرخ میکند.
در طب سنتی، طبع چای ترش سرد و خشک دانسته میشود؛ به همین خاطر بهطور سنتی آن را نوشیدنی مناسب روزهای گرم و برای کسانی که مزاج گرمتری دارند میدانند.
چای ترش از دمنوشهایی است که هم پیشینهٔ سنتی طولانی دارد و هم در پژوهشهای علمی بیشتر از بسیاری از دمنوشها بررسی شده است:
کمک به فشار خون: چند پژوهش بالینی نشان دادهاند که نوشیدن منظم چای ترش ممکن است فشار خون را بهطور ملایم پایین بیاورد. این همان دلیلی است که افراد دارای فشار خون پایین یا کسانی که داروی فشار مصرف میکنند باید در مصرفش احتیاط کنند.
رفع تشنگی و خنککردن: بهطور سنتی در هوای گرم برای رفع عطش و احساس خنکی نوشیده میشود.
منبع آنتیاکسیدان: آنتوسیانینها و ترکیبات پلیفنولی آن از آنتیاکسیدانهای شناختهشدهٔ گیاهی هستند.
جایگزین بدون کافئین: برای کسانی که میخواهند مصرف چای و قهوه را کمتر کنند، نوشیدنی خوشرنگ و پرطعمی است که کافئین ندارد.
همراه رژیمهای سبک: بدون شیرینکننده تقریباً کالری ندارد و میتواند جایگزین نوشابههای شیرین شود.
یادتان باشد چای ترش یک نوشیدنی است، نه دارو؛ و جایگزین درمان پزشکی نیست. اگر فشار خون بالا دارید، داروهایتان را به اتکای هیچ دمنوشی کنار نگذارید.
طرز دم کردن درست چای ترش
مهمترین اشتباه در دمکردن چای ترش، زیادهروی در مقدار یا زمان است. نتیجهاش دمنوشی بیش از حد ترش است که به گلو میزند. این روش ساده را امتحان کنید:
دمنوش گرم:
مقدار: برای هر لیوان (حدود ۲۵۰ میلیلیتر) یک قاشق چایخوری کاسبرگ (حدود ۲ گرم) کافی است. برای یک قوری چهار نفره، یک قاشق غذاخوری سرپر بس است.
آب: آب را بجوشانید و یک دقیقه صبر کنید تا دمایش به حدود ۹۰ تا ۹۵ درجه برسد.
دمکردن: کاسبرگها را در قوری بریزید، آب داغ را رویشان اضافه کنید و درِ قوری را ببندید.
زمان: ۵ تا ۷ دقیقه کافی است. هرچه بیشتر بماند، ترشتر و گستر میشود.
صافکردن: دمنوش را صاف کنید و اگر دوست دارید کمی عسل یا نبات اضافه کنید.
دم سرد تابستانی:
دو قاشق غذاخوری کاسبرگ را در یک لیتر آب آشامیدنی خنک بریزید.
ظرف دربسته را ۶ تا ۸ ساعت یا یک شب در یخچال بگذارید.
صاف کنید و با یخ، چند برگ نعناع یا کمی شربت سرو کنید.
دم سرد طعمی نرمتر و کمتر گس دارد و رنگش همان قرمز درخشان میماند.
نکته: ظرف فلزی مثل قوری آلومینیومی برای دمکردن چای ترش مناسب نیست، چون طعم اسیدی دمنوش ممکن است با فلز واکنش دهد. قوری شیشهای یا چینی بهترین انتخاب است.
ترکیبهای خوب با چای ترش
طعم ترش و پررنگ این دمنوش با ادویههای گرم و گیاهان خنک به یک اندازه خوب جور میشود:
با دارچین: یک تکه دارچین قلم در قوری، ترشی را گرد و نرم میکند و ترکیبی گرم برای زمستان میسازد.
با زنجبیل: یک ورقهٔ نازک زنجبیل تازه یا کمی پودر زنجبیل، طعمی تند و گرم به دمنوش داغ میدهد.
با نعناع: کمی نعناع خشک در دم سرد، نوشیدنی تابستانی بسیار خنک و خوشعطری میسازد.
با چای سیب یا چای به: میوههای خشک شیرینی طبیعی میآورند و ترشی را متعادل میکنند؛ ترکیبش با چای سیب یکی از محبوبترینهاست.
با گل گاوزبان: برای دمنوشی رنگارنگ، مقدار کمی چای ترش را کنار گل گاوزبان دم کنید.
چطور چای ترش مرغوب را تشخیص دهیم؟
چند نشانهٔ ساده کمک میکند نمونهٔ خوب را از نمونهٔ کهنه یا بیکیفیت تشخیص دهید:
رنگ: کاسبرگها باید قرمز تیره تا زرشکی و براق باشند. رنگ قهوهای کدر یا سیاه نشانهٔ کهنگی یا خشککردن نادرست است.
کامل بودن: کاسبرگهای کامل و درشت بهتر از خرده و پودر هستند. خردههای زیاد، خاک و ساقه در ته بسته نشانهٔ کیفیت پایین است.
عطر: بوی خوب، ترش و کمی میوهای است. بوی نم، کپک یا بیبویی کامل یعنی نمونه رطوبت دیده یا خیلی کهنه است.
بافت: کاسبرگ خشک خوب، چرمی و کمی انعطافپذیر است؛ نه خیس و چسبناک و نه آنقدر خشک که با فشار انگشت پودر شود.
رنگ دادن: در آب داغ، ظرف چند دقیقه رنگ قرمز یاقوتی شفاف میگیرد و طعمش ترش و تمیز است.
هدیهٔ عضویت باشگاه چاشنو
۵۰٬۰۰۰ تومان اعتبار نقدی، فقط با ثبت شمارهٔ موبایل
به کیف پولت واریز میشود و موقع پرداخت از مبلغ سفارش کم میشود؛ بدون کد تخفیف و بدون هیچ تعهدی.
نگهداری و ماندگاری
چای ترش بهدلیل اسیدی بودن نسبتاً ماندگار است، اما رطوبت و نور رنگ و طعمش را از بین میبرند:
آن را در شیشه یا ظرف دربستهٔ کدر، در جای خنک و خشک نگه دارید.
ظرف را کنار اجاق، کتری یا ظرفشویی نگذارید.
همیشه با قاشق خشک برش دارید.
در شرایط مناسب تا حدود یک سال کیفیت خوبی دارد، هرچند در ماههای اول پررنگتر و معطرتر است.
دم سرد آمادهشده را هم در بطری دربسته در یخچال نگه دارید و ظرف دو سه روز مصرف کنید.
احتیاطها و چه کسانی نباید مصرف کنند
چای ترش برای بیشتر بزرگسالان سالم در مقدار معمول نوشیدنی بیدردسری است، اما چند احتیاط مهم دارد:
بارداری: مصرف آن در دوران بارداری توصیه نمیشود. در شیردهی هم بدون نظر پزشک ننوشید.
فشار خون پایین: چون ممکن است فشار خون را پایین بیاورد، افرادی که فشارشان پایین است باید احتیاط کنند.
داروهای فشار خون: اگر داروی فشار مصرف میکنید، ترکیب آن با مصرف منظم چای ترش ممکن است اثر دارو را تشدید کند؛ حتماً با پزشک مشورت کنید.
داروی دیابت: گزارشهایی از اثر آن بر قند خون وجود دارد؛ افرادی که داروی قند مصرف میکنند احتیاط کنند.
معدهٔ حساس و مینای دندان: طعم اسیدی ممکن است معدهٔ حساس را اذیت کند. بعد از نوشیدن، دهان را با آب بشویید تا اسید روی دندان نماند.
پیش از جراحی: به دلیل اثر احتمالی بر فشار و قند خون، بهتر است چند روز پیش از جراحی مصرفش را قطع کنید.
سوالات متداول
آیا چای ترش کافئین دارد؟
خیر. چای ترش از کاسبرگ گیاه Hibiscus sabdariffa تهیه میشود و هیچ برگ چای ندارد؛ پس کافئین ندارد و در ساعتهای شب هم میشود نوشید.
چرا چای ترشم خیلی ترش و گس شد؟
یا مقدار کاسبرگ زیاد بوده یا زمان دمکردن طولانی. مقدار را به یک قاشق چایخوری برای هر لیوان برسانید و بیش از ۷ دقیقه دمش نکنید. دم سرد هم طعم نرمتری میدهد.
چای ترش و چای مکی یکی هستند؟
بله. «چای مکی»، «چای قرمز» و «چای ترش» نامهای رایج یک گیاهاند: کاسبرگ خشک Hibiscus sabdariffa.
روزی چند لیوان چای ترش مناسب است؟
برای بزرگسالان سالم، یک تا دو لیوان در روز مقدار معمول و معقولی است. اگر دارو مصرف میکنید یا فشار خونتان پایین است، پیش از مصرف منظم با پزشک مشورت کنید.
کاسبرگهای دمکشیده را میشود خورد؟
بله، کاسبرگها خوراکیاند و در بعضی کشورها از آنها مربا و ژله هم درست میکنند؛ اما بعد از دمکردن، طعم و رنگشان کم میشود.
جمعبندی
چای ترش دمنوشی ساده، پررنگ و بدون کافئین است که هم داغ و هم سرد نوشیدنی دلچسبی میسازد. رمز یک فنجان خوب، مقدار کم و زمان کوتاه است: یک قاشق چایخوری برای هر لیوان و حداکثر هفت دقیقه. با دارچین برای زمستان و با نعناع برای تابستان امتحانش کنید و احتیاطهای مربوط به فشار خون و بارداری را فراموش نکنید.
برای آشنایی با دمنوشهای دیگر، سری به دستهٔ چای و دمنوش چاشنو بزنید.
برای خرید چای ترش، قیمت روز و بستههای موجود را در فروشگاه چاشنو ببینید.